تبلیغات
قرارگاه فرهنگی شهید بابانظر

قرارگاه فرهنگی شهید بابانظر

اخلاق محرم


محرّم شهر بکاء و تباکی و ماه احزان آل محمد(ص) است. محرّم ماه «بلی» گفتن به «أَلَسْتُ أَوْلی بِکمْ» در غدیر است. محرّم هنگام «لأَبْکینَّ لَک بَدَلَ الدُّموُعِ دَماً» است. محرّم ماه ابراز محبت شیعه به مقام ولایت و امامت ائمه هدی(ع) است. ماه اشک و عزاداری، ماه شیعه برای محبت، ماه کربلا و جلوه آن، ماه مقتل و سینه‌زنی، ماه احقاق حق است. بنابراین باید مراقب آنچه می‌شنویم باشیم تا در ماه محرّم توفیق شنیدن مقتل، مرثیه، فضائل و مناقب اهل بیت(ع) بالاخص خامس آل عبا(ع) را داشته باشیم.

1. رنگ مصیبت در زندگی روزانه

زندگی دوستان اهل بیت: باید در محرّم و صفر تغییر چهره دهد تا توفیق عرض ادب و تسلیت به ساحت صاحبان مصیبت پیدا کنند، که همان ائمه معصومین(ع) هستند. از سوی دیگر، کارهای هیئات و حسینیه‌ها مانند توزیع چای و پخت و پز و شستشو و سیاهپوش کردن معابر و مساجد را بین خود تقسیم کنند تا همه بتوانند فیض سخنرانی و ذکر مصیبت و سینه‌زنی را درک کنند.

قبل از محرّم امور شخصی را به انجام رسانند تا در ایام محرّم وقت عزاداری داشته باشند. تا حد امکان سعی شود بهترین اوقات روز را به مجالس اهل بیت(ع) اختصاص دهند، بدین صورت که تا آخر وقت در محل کار یا خانه نمانند و هنگام خستگی را به مجلس اختصاص دهند. یا اگر نخواستند جایی بروند و کسی با آنها کاری نداشت، به مجلس بروند. این گونه نباشد که اوقات اضافی را به مجالس اختصاص دهند.

2. کم کردن تفریح و فراغت

باید در شهادت ائمه(ع) ـ بالاخص در ایام محرّم و دهه اول ـ شب‌نشینی‌ها، رفت و آمدها و خریدها کمتر شود؛ و در مقابل رفت و آمد به مجالس اهل بیت(ع) بیشتر شود. مجالس عزای آن حضرت را پرجمعیت‌تر کنیم، تا به دریای ثواب و اجر الهی دست یابیم. اگر مجلسی به نام مبارک آن حضرت(ع) بپا شد احترام کنیم؛ و حتی المقدور شرکت کنیم و یا به گونه‌ای عرض ادب نماییم.

 3. تقدم عزا

همانگونه که باید حزن و اندوه شخصی را بر شادی و فرح اهل بیت(ع) مقدم نسازیم، شادی و سرور شخصی و عمومی را نیز نباید بر مصائب، حزن، غم و عزاداری آن حضرات(ع) مقدم شماریم. اگر چنین کردیم و شادی و جشن خود را بر حزن و مصائب آن بزرگواران مقدم کردیم، باید بدانیم که اعمال و رفتار دشمنان اهل بیت(ع) مانند بنی‌امیه را سرمشق قرار داده‌ایم. از قدیم الایام شیعه این احترام را حفظ نموده است. حتی اگر روز عاشورا با عید نوروز مقارن می‌شد، مراسم عید را به تأخیر می‌انداختند چنان‌که در سالهای گذشته این اتفاق افتاد.

4. سیاهپوشی

تهیه لباس برای خود و خانواده و فرزندان قبل از ماه محرّم یکی از آداب این ماه است. باید به فکرِ تهیه لباس سیاه باشیم تا با این کار بهترین درس را برای آمادگی در عزای امام حسین(ع) به خانواده و دوستان خود داده باشیم. باید کاری کنیم که حتی کوچک‌ترین فرد خانواده این پرسش در ذهنش به وجود آید که مگر چه شده است که ناگهان همه چیز متغیر می‌گردد و رنگ مشکی در زندگی ما حرف اول را می‌زند؟! فرزندان که با این فرهنگ بزرگ می‌شوند، می‌آموزند که باید قبل از محرّم برای گریه، عزا، حزن و مجالس ذکر مصیبت آماده باشند.

آداب کلی عزاداری

عمق مصیبت و یادآوری آن، میل به خوردن و آشامیدن را از انسان دور می‌کند. حتی آنگاه که لقمه نانی برای سدّ جوع و قوت در عزاداری به دهان می‌گذارد، با شرمندگی و چشمانی اشکبار می‌خورد. گویا در این فکر است که «کیفَ آکلُ، و قد قُتِلَ ابْنُ رَسُولِ اللهِ جائِعاً ...»؟! چگونه بخورم در حالی که پسر پیامبر(ص) را گرسنه شهید کردند و چگونه بیاشامم در حالی که آقای مرا با جگر تشنه شهید کردند!

دیدن آب و احساس سردی و خنکی آن و یاد آن حضرت پس از نوشیدنِ آب، سوز سینه و محبت را افزون می‌کند.

اینک به عنوان یک عزادار هر صبح و شام به مولایمان صاحب الزمان(ع) که صاحب عزاست تسلیت می‌گوییم.

لباس مشکی می‌پوشیم که حضرتش را در حزن و اندوه یاری نماییم و به همه کسانی که ما را می‌بینند اعلام کنیم که ما عزادار فرزند رسول خداییم؛ و عزادار امام و مولایمان هستیم.

به فکر خضاب و اصلاح و شانه زدن نیستیم؛ چرا که پریشانی احوال عزیزانمان در نظرمان جلوه می‌کند.

از عطر نشاط آور استفاده نمی‌کنیم، و با گلاب مجلس عزاداران را که به عطر معنوی و الهی نیز معطر است، عطرآگین می‌کنیم.

آرام و اندک سخن می‌گوییم؛ زیرا عزادار و ماتم زده‌ایم. از خنده و شوخی و هر حرف و عمل و نگاهی که حالت حزن را از ما بگیرد پرهیز می‌کنیم. هنگام برخورد با دیگران، مصیبت امام حسین(ع) را به آنها تسلیت می‌گوییم. مشتاقیم که خدمتی به مجلس عزاداری و عزاداران کنیم.

با ادب وارد مجالس عزاداری می‌شویم؛ زیرا معصومین(ع) در آن مجالس حضور دارند.

برای سلامتی عزاداران دعا می‌کنیم و به آنها احترام می‌گذاریم. با تأسّی به مولایمان امام صادق(ع)، برای زائرین قبر مولای مظلوم و غریبمان دعا می‌کنیم.

دست به دعا و توسل برمی‌داریم که خداوند توفیق شرکت بیشتر در مجالس را به ما مرحمت فرماید. در مجالس از امام حسین(ع) اشک و سوز می‌خواهیم که خود درک مصیبت است.

با طهارت به مجالس می‌رویم. از خوردنی و نوشیدنی مجالس عزا، با افتخار و احترام به آن و دست اندرکاران آن استفاده می‌کنیم.

خانواده و اطرافیان را با لباس عزا و عزاداری آشنا می‌سازیم.

بر قاتلین آن حضرت(ع) و ظالمین ایشان هر روز لعن و نفرین می‌کنیم. زیارت آن حضرت و سلام بر آن آقا را ذکر خلوت و آشکار خود می‌دانیم.

از مطالعه مقتل و تاریخ زندگانی آن حضرت و اهل بیت و اصحابش غافل نمی‌شویم، که درک مصائب را عمیق‌تر می‌کند.

در رفت و آمد مجالس، خروج حضرت را با اهل بیت و فرزندان و خواهران از مدینه تا مکه و از مکه تا کربلا و پس از آن به کوفه و شام را به یاد می‌آوریم.

سقایی و سیراب کردن دیگران به یاد لب تشنگان کربلا، از آداب و سنن حسنه محبین در این ماه است.

سعی می‌کنیم از سیر شدن و سیراب کردن خود مثل بقیه ایام سال خودداری کنیم. بهترین اوقاتمان را برای مجالس و سوز و اشک قرار می‌دهیم و در طول روز و شب هنگامی که بیداریم به فکر و اندیشه کربلا، تشنگی، اسرا، اطفال، گرمی هوا و بدن‌های عریان می‌افتیم، مخصوصاً اگر در حال رفتن به مجالس باشیم.

آداب خاص عزاداری

مجالس عزاداری شئون و آداب خاصی دارد که هر چه دقیق‌تر مراعات شود جلسات پربارتر می‌شود. در اینجا با در نظر گرفتن جهات مختلفی که مجلس عزای حسینی بدان نیاز دارد مروری بر آنها خواهیم داشت:

اقامه مجالس عزا

یکی از لوازم محزون بودن برای سیدالشهداء(ع)، برپایی مجالس عزاداری آن حضرت است؛ که اضافه بر فضل و عظمتش لیاقت هم می‌خواهد و این لیاقت را باید از آن حضرت خواست.

فضیلت و خواص مجالس عزا

فضل می‌گوید: در اول محرّم امام صادق(ع) به من فرمود: دیشب کجا بودی؟ عرض کردم: دیشب بین ما کسی بود که می‌گفت: هلال ماه محرّم را دیده‌ام. لذا یکی از دوستان و محبین شما به مناسبت اول محرّم مجلسی منعقد نموده بود؛ و ما برای گریه و ناله و عزاداری بر جد بزرگوارتان حضرت سیدالشهداء(ع) و اهل بیت آن حضرت ـ به خاطر مصائبی که بر آن بزرگواران در این ماه وارد شده ـ در مجلس او شرکت کردیم و بر مصائب شما اهل بیت گریستیم.

امام صادق(ع) فرمود: «نَوَّرَ اللهُ قَلْبَک وَ شَرَحَ صَدْرَک وَ آجَرَک عَلی حُسْنِ صُنْعِک وَ وِلائِک لأَهلِ بَیتِ نَبیک»: «خداوند دلت را روشن کند، و به تو شرح صدر مرحمت فرماید، و تو را بر این عمل خوب و موالات تو با اهل بیت پیامبرت (صلی الله علیه و آله) پاداش دهد. ای فضل! هنگامی که از مجلس عزا بیرون آمدی جلو در خانه به چیزی برخورد نکردی؟ عرض کردم: بلی، خداوند مرا فدای شما گرداند. با مردی که جلوی در نشسته بود برخورد کردم. فرمود: آن شخص را شناختی؟ گفتم: هوا تاریک بود و نتوانستم او را بشناسم. حضرت فرمود: خود من جلوی در نشسته بودم! گفتم: الله اکبر، پس برای چه به مجلس ما نیامدید تا در صدر مجلس باشید؟ به خدا قسم شما صاحب عزا هستید و واجب است به شما تعزیت بگوییم. امام صادق(ع) فرمود: من خواستم وارد مجلس شوم، اما دیدم در صدر مجلس جدم پیامبر و امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا(ع) حضور دارند، و با شما بر اباعبدالله الحسین‌بن علی(ع) می‌گریستند و نوحه و زاری می‌کردند.

خواص مجالس عزای امام حسین(ع)

‌مجلس عزاداری امام حسین(ع) مانند مجالس خانوادگی یا عزاداری‌های شخصی نیست، بلکه علاوه بر ثواب و انجام وظیفه، مجلس الهی است. اظهار محبت به ائمه هدی(ع) و بیزاری جستن از دشمنان دین است. در این نشست و برخاست‌ها به روایاتی عمل شده که در آداب زندگانی و معاشرت اجتماعی و دینی وارد شده است. برخی از مجالس که به آنها سفارش شده عبارتند از:

مجالس عزای سیدالشهداء(ع)، مجالس زیارت و سلام بر ائمه طاهرین(ع)، مجالس مذاکره علم، مجالس ذکر، مجالس ادای حقوق اهل بیت پیامبر(ص)، مجالس صله‌ی پیامبر و امیرالمؤمنین و حضرت زهرا(ع)، مجالس احیاء امر ائمه، مجالس فضایل و مناقب آل الله(ع)، مجالس بیان فضایح و مثالب اعداء الله لعنه الله علیهم، مجالس رفع صوت به صلوات، مجالس لقاء اخوان و زیارت ایشان، مجالس کسب اخ صالح فی الله، مجالس تحیت و سلام بر مؤمنین، مجالس قضاء حوائج، مجالس احسان به دوستان اهل بیت(ع)، مجالس زیارت علما، مجالس نظر به صورت علما و ذریه طاهره، مجالس لعن بر اعداء دین، مجالس دعا برای برادران دینی... . مجلس عزای امام حسین(ع) جامع بسیاری از این جهات است که باعث رسیدن به آثار و نتایج آن می‌شود.

خدمت به مجالس عزای سیدالشهداء(ع)

این خدمت می‌تواند به هر گونه باشد مانند آب دادن، ظرف شستن، غذا پختن، زنان بنی‌هاشم در شهادت امام حسن(ع) یک ماه عزاداری کردند، و یک سال پوشیدن لباس اندوه و عزا و ... را ادامه دادند. هنگامی که امام حسین(ع) به شهادت رسید، زنان بنی‌هاشم لباس پشمی مشکی پوشیدند و از گرما و سرما شکایتی نداشتند و حضرت زین العابدین(ع) برای عزاداری آنها غذا آماده می‌کرد.

امام صادق(ع) می‌فرماید: «هنگامی که امام حسین(ع) به شهادت رسید تا پنج سال هیچ زن هاشمی سرمه نکشید و خضاب نکرد؛ و دودِ اجاقی در خانه‌ای از منازل بنی‌هاشم دیده نشد؛ تا زمانی که عبیدالله‌ بن زیاد ملعون کشته شد».

آیا در عزایی که معصوم(ع) می‌فرماید: «چشمان ما در اشک بر آن حضرت مجروح شده»، باید سرمه کشید و آرایش کرد؟ آیا زن و مرد در عزای پدر و مادر و برادر و بستگان خود زیور می‌کنند و بر سر قبر با بوی عطر می‌روند؟ هر کس شناختی نسبت به امام معصوم(ع)، اهل بیت، کربلا، تربت، عاشورا، امام حسین(ع)، علی اصغر(ع)، تشنگی، یتیمی و آوارگی حضرت رقیه(ع)، ناسزا شنیدن و کتک خوردن آل رسول (صلی الله علیه و آله) داشته باشد، در عزای امام حسین(ع) نمی‌تواند رنگ عزا نگیرد، و نمی‌تواند محزون نباشد.

سابقه لباس مشکی برای عاشورا

امام باقر(ع) می‌فرماید: هنگامی که امام حسین(ع) کشته شد، لباس تیره مایل به مشکی یا مشکی در تن شریف حضرت بود. پس از شهادت امام حسین(ع)، فرشته‌ای از آسمان به دریاها فرود آمد و صیحه‌ای زد و گفت: «اِلْبِسوُا أَثْوابَ الْحُزْنِ فَإِنَّ فَرْخَ رَسُولِ اللهِ مَذْبُوحٌ»: «جامه‌های عزا بپوشید که فرزند پیامبر (صلی الله علیه و آله) را سر بریدند». همچنین فرشته دیگری در آسمان‌ها و زمین ندا کرد: «یا عِبادَ اللهِ، اِلْبِسوُا أَثْوابَ الأَحْزان وَ أَظْهِروُا التَّفَجُّعَ وَ الأَشْجان»: «ای بندگان خدا، لباس‌های حزن بپوشید و ناراحتی و ناله‌های خود را آشکار کنید».

اولین سیاه پوشان در عزای امام حسین(ع) اهل بیت حضرت بودند. وقتی یزید در شام مفتضح شد و پس از آن همه جسارت مجبور شد به ایشان اجازه عزاداری دهد در کنار اهل بیت امام حسین(ع) که درخواست لباس عزا کردند، همه بانوان بنی‌هاشم و زنان قریش ساکن شام نیز به یاری ایشان آمدند و برای آن حضرتلباس مشکی پوشیدند و هفت روز عزاداری نمودند. همچنین یکی از غلامان یزید ملعون که شیعه بود در سوگ امام حسین(ع) سیاه پوشید.

هنگامی که خبر شهادت امام حسین(ع) به ام سلمه رسید، در مسجد پیامبر (صلی الله علیه و آله) قبه و خیمه‌ای سیاه برپا نمود و جامه سیاه پوشید و مشغول عزاداری شد. در مرحله بعد زنان بنی‌هاشم در مدینه پس از شهادت آن حضرت لباس سیاه پشمی پوشیدند، و از گرما و سرما شکایتی نکردند و امام سجاد(ع)دستور آماده‌سازی غذا برای ایشان می‌داد تا عزاداری کنند.

معلوم می‌شود پوشیدن لباس سیاه در ماتم و عزا از ابتدا مرسوم بوده که بانوان بنی‌هاشم در ماتم حضرت سیدالشهداء(ع) لباس سیاه پوشیده‌اند. همچنین انجام این کار در حضور امام سجاد(ع) دلیل صحت و مقبول بودن آن است. حضرت زین‌العابدین(ع) جبه‌ای سیاه رنگ و لباس بلند کبود رنگی پوشیده بودند.

 

نویسنده: تحریریه سایت تخصصی امام حسین(ع) - سید امیر حسین میرزایی

برگرفته از کتاب احرام محرم، نوشته عبدالحسین نیشابوری، با تلخیص



پیج رنک گوگل